Ismaila A sabo Hadejia

Ismaila A sabo Hadejia
(1)Wannan dai shine Hotona, wadda Idonku yake kallona. (2) Bayan na tafi gun Sarkina, zaku tuna ni watan wata rana. (3) In wani yayi kiran sunana, sai ku cane Allah yaji kaina. (4) Koda zakuyi jimamina, sai ku yimin addu'ah bayana. Marigayi Aliyu Akilu.

Friday, October 2, 2026

TARIHIN HADEJIA

 

Sarakunan Haɗejia da Tarihin su

Masarautar Haɗeja

Garin Alheri, Taskar Juriya da Al'ada ta Ƙasar Hausa

Tarihin Kasar Haɗeja A Taƙaice

Kasar Haɗeja tana ɗaya daga cikin tsofaffin masarautu masu tattafan tarihi a arewacin Najeriya (Jihar Jigawa). A tarihi, an gano cewa sunan gari ya samo asali ne daga wani maharbi Bahaushe ko Balarabe mai suna Haɗe da matarsa mai suna Jiya. Haɗe ya kafa matsuguni a yankin saboda albarkun kifi da namun daji. Mutane na cewa "Zamu je garin Haɗen-Jiya", wanda daga baya aka taƙaita ya koma Haɗeja.

Kafin zuwan Jihadin Fulani, Haɗeja tana ƙarƙashin ikon sarakunan Habe (Hausawa). A shekarar 1805 zuwa 1808, Jihadin Shehu Usman Ɗanfodiyo ya isa yankin, inda masarautar ta koma ƙarƙashin daular Fulani har zuwa yau. Masarautar ta shahara sosai wajen jarunta, juriya, da kuma tunkurar mamayar Turawan Mulkin Mallaka a shekarar 1906.

Fitattun Sarakunan Haɗeja

Hoton Sarki Umaru

Umaru Bin Abdure

Sarkin Fulani na Farko (1788 - 1808)

Shi ne Sarkin Fulani na farko a ƙasar Haɗeja. Shi ne ya fara shimfiɗa tushen Jihadi da kafa Masarautar Haɗeja a ƙarƙashin tutar Shehu Usman Ɗanfodiyo. Ya rasu a shekarar 1808.

Hoton Malam Sambo

Malam Sambo Digimsa

Mulki: 1808 - 1845

Shi ne ɗan uwan Sarki Umaru, kuma shi ne ya mayar da fadar mulki babban cikin garin Haɗeja na yau. Shi ne ya gina kasuwa kuma ya ƙarfafa ginin Ganuwa da kofofin garin Haɗeja domin tsaro.

Hoton Muhammadu Haru

Muhammadu Bin Haru (Mai-Shahada)

Mulki: 1885 - 1906

Sarki ne jarumi sosai wanda aka sani wajen kishin ƙasa da addini. Ya ƙi amincewa da yaudarar Turawan Ingila. Ya yi shahada a fagen fama yana kare mutuncin Haɗeja sa'ilin da Turawa suka kawo farmaki a 1906.

Hoton Sarki Mai Ci

Alhaji Adamu Abubakar Maje

Mulki: 2002 - Zuwa Yau

Shi ne Sarkin Haɗeja na 16 a jerin sarakunan Fulani. An naɗa shi a shekarar 2002 bayan rasuwar mahaifinsa. A zamaninsa, garin Haɗeja ya ci gaba da bunƙasa ta fuskar ilimi, noma, da zaman lafiya.

© 2026 Masarautar Haɗeja Blog. An Tsara Da HTML & CSS.

No comments:

Post a Comment